Tip van Tante no.06: die hangende pubers! Ga toch “iets” doen!

Tip van Tante no.06: die hangende pubers! Ga toch “iets” doen!

Tip van Tante no. 06

“Nou, ga iets doen!” hoor ik de moeder zeggen, terwijl ze met een tijdschrift de vakantiebungalow uitkomt, duidelijk van plan wat tijd voor zichzelf te nemen nu vader en dochter even een boodschap zijn gaan halen. “Wat dan?” is de reactie van de jongen met net iets te lange benen voor de kleine klapstoel waarin hij zich heeft genesteld, onderuitgezakt. “Weet ik veel, pak een boek, een bal! Of loop naar die jongen van dat appartement daar beneden! Volgens mij is hij van jouw leeftijd. Gaan jullie samen iets doen!” Inmiddels heeft zij de ideale plek op het terras gevonden waarbij haar benen nog net in de zon wat bij kunnen kleuren terwijl haar hoofd en tijdschrift in de schaduw vertoeven. “Ja, DAG! ik ken die hele jongen niet, daar ga ik dus echt niet zomaar naartoe. En trouwens, heb je zijn zwembroek niet gezien gister?!? Dat zag er niet uit!” De moeder reageert niet. Ze zucht en staat op om vervolgens naar buiten te komen met een kopje koffie. Was ze blijkbaar vergeten. Inmiddels heeft de jongen het wasrekje met enkele knijpers ontdekt en heeft al een knijper “ontleed” en weer in elkaar gezet. Hij reikt naar de volgende knijper. “Hé, niet aan die knijpers komen, je sloopt ze! Straks heb ik niets om de zwembroeken op te hangen en dan zitten we met natte zwembroeken!” “Ik sloop niks! ik heb ‘m toch ook weer in elkaar gezet?!?!” hij gooit de knijper die hij in zijn hand heeft, ver weg de bosjes in.

Terwijl ik samen met mijn dochter van 6 een mandala inkleur probeer ik zo onopvallend mogelijk de conversatie bij de buren op te vangen. Ik heb met ze te doen. Zowel met de moeder, als met de zoon. Ik vraag mij af hoe ik dit zou hebben aangepakt en ben blij dat die van mij nog maar 6 is. Maar ik realiseer mij ook dat ik dit nog voor mijn kiezen ga krijgen. Tevens zie ik een onbegrepen jongen die ook zelf niet weet waarom hij zo reageert. Als professional weet ik dat zijn brein op volle toeren werkt maar de juiste vaardigheden nog niet gekoppeld zijn aan de juiste denksprongen: de executieve functies.

“De execu-wat?!?!” De executieve functies zijn vaardigheden (gedrag) en denkprocessen (waarom doe je dat wat je doet en waarom zo?) die te maken hebben met het beheren van jezelf en het bereiken van een doel(Cooper-Kahn e.a. 2015). De ontwikkeling hiervan in je brein start als tiener en loopt door tot je 23e levensjaar, is inmiddels wetenschappelijk aangetoond (Jolles, 2017). Dit zijn nu net die vaardigheden waar wij pubers vaak op aanspreken omdat ze het wel zouden moeten kunnen, maar het niet doen. Denk hierbij o.a. aan initiatief nemen of beginnen aan iets, plannen en organiseren, flexibel zijn, eigen gedrag op tijd kunnen stoppen en aanpassen. Of nadenken over de eigen emoties en deze kunnen bijstellen als ze niet gepast zijn. Zomaar wat vaardigheden die we ze als kind hebben bijgebracht maar ze als puber ineens niet meer lukt.

En dat is nu net waar het om gaat, wat pubers puber maakt! Jonge kinderen volgen instructies op, leren door kopiëren en handelen vervolgens uit zichzelf zo, omdat zij hebben geleerd dat het zo moet. Bij de executieve functies is de koppeling van het denken aan de vaardigheden juist zo belangrijk! De puber volgt niet zomaar instructies op, de puber doet dit alleen als het een doel heeft wat hij begrijpt en waar hij achter staat. Ook al is dit niet altijd bewust, ze weten wel dat ze niet iets gaan doen omdat het moet van iemand anders en al helemaal niet als het van hun ouders moet!

Dus moeten we dit maar gewoon laten gebeuren? Is het dan gewoon een aantal jaar afzien, de strijd laten varen en die puber maar laten hangen en aan zijn lot overlaten? Nee, dat hoeft niet. Hoewel het een breinontwikkeling is die bij iedere puber weer anders verloopt en moeilijk tot niet te sturen, kun je dit als ouder wel stimuleren. Vaardigheden die als jong kind zijn aangeleerd, gaan niet verloren, ze liggen opgeslagen in dat brein. Help je puber de koppeling te maken met de vaardigheden die hij al kent om zijn gedrag aan te kunnen passen: “weet je nog wat je vroeger altijd deed? Hoe zou je dat nu kunnen doen?”. En misschien een open deur, maar wees het goede voorbeeld. Hoe handel jij in bepaalde situaties? En benoem je denkprocessen daarbij: “Die verdomde buurman zet steeds zijn auto op ons veldje! Ik loop heen en zal hem eens vertellen wat ik er van vind….. hoewel….. hij is 2 koppen groter en ziet er niet uit alsof hij voor reden vatbaar is. Ik kan dit beter anders aanpakken….”. Een mooi voorbeeld van het bijstellen van de emoties.

Voor de moeder met haar zoon zou ik kunnen zeggen: help hem op weg. Blijkbaar heeft de zoon moeite met zelfstandig bedenken wat te doen en initiatief nemen.Zo’n jongen kan niets met de opdracht “iets” te doen.  Kijk waar zijn interesse ligt (knijpers uit elkaar halen en weer in elkaar zetten?) en spoor aan om dit in te zetten. Is er nog iets wat niet werkt en uit- en in elkaar gezet kan worden?
Kan mij ook voorstellen dat je liever niet hebt dat jouw zoon iets uit elkaar haalt om het vervolgens niet meer in elkaar te krijgen. Geef dan aan wat jij gaat doen en met welk doel en vraag naar zijn denkprocessen: “Ik ga even een tijdschrift lezen om tot rust te komen. Wat ga jij doen vandaag? Waarom ga je dat doen?” en let er op dat je deze vragen open stelt, zonder oordeel, wat bij een waarom-vraag best lastig is. Maar als je het met belangstelling vraagt in plaats van met een verwijt (denk er ook even aan hoe je er bij kijkt!), zul je zien dat dit je puber aan het denken zet in plaats van in de weerstand.

Eerlijk is eerlijk. Ik heb als moeder (nog) geen ervaring met een puber, maar als biologie docent en ambulant begeleider weet ik maar al te goed hoe de puber zich ontwikkelt. Daardoor weet ik ook dat er geen kant en klare oplossing is om het gedrag van jouw puber per direct om te draaien. Wat ik aan kan reiken is informatie over de ontwikkeling van het puberbrein en hoe je hier positief op in kunt spelen. Daarom de komende weken meer tips met betrekking tot de executieve functies en dat is niet alleen voor ouders van pubers. Want juist het aanleren van “hoe het moet” bij jonge kinderen kan ze als puber helpen deze vaardigheden op te roepen als dat nodig is. Volgende week het werkgeheugen en flexibiliteit! Tot dan!

Voor meer inspiratie: klik hier!

Sluit Menu
×
×

Winkelmand